Ar pajennou brezoneg

Marvet eo Remi Derrien

Hirio, d'ar merher 1 a viz ebrel, eo bet lidet obidou Remi Derrien e Kerrien. E-leiz a dud, kerent ha mignoned, a oa deuet a-ziwar-dro hag euz a bell da heulia an interamant. Gand Job an Irien eo bet lavaret an overenn.

Deuet e oa e gamarad Dewi M. Jones deuz a Vro-Gembre hag en ano an oll Gembreiz a anaveze Remi Derrien du-hont. Gand Joëlle, e wreg, eo bet displeget en eun doare kizidig ha dihortoz peseurt doare den e oa euz Remi. Setu amañ ar pez am-eus lavaret me diwar-benn ar brezoneger ma oa.

Kenavo, Remi

Hirio, Remi, om en em gavet oll amañ asamblez en-dro dit : da vamm, da wreg, da vugale, da gerent, ar famill a-bez. Ha ni oll da gamaraded : ar re o-deus bet c'hoariet pez ganit, ar re o-deus bet labouret ganit, ar re o-deus bet dalhet penn ganit, hag ar re o-deus bet c'hoarzet ganit.

Da yez kenta a oa ar brezoneg. Peogwir oa hini da dud, e oa ive yez da galon. Pa oas war da studi dija e skol-veur Vrest, em-eus soñj e oa bet savet ganit eur hlub evid ma hellje ar studierien en em gavoud da gonta kaoz etrezo e brezoneg. Ha brao eo bet deoh ober, peogwir eo evel-se an hini eo bet ganet Teatr Brezoneg Penn ar Bed.

Remi : morse ne vije bet deuet dit da zoñj c'hoari pez en eur yez all. Evel-se out deuet da veza skrivagner brezoneg. Abalamour da ze an hini out deuet da droi ha da leurennia kemend-all a beziou-c'hoari en da yez.

Eur brezoneger euz an dibab a oa ahanout, koulz evid komz hag evid skriva. Skriva a rees evid beza lennet hag evid beza klevet gand an oll. Sed e plije d'an dud lenn da skridou. Plijoud a ree dezo kleved ahanout o fenti. Ha plijoud a ree dezo kleved da vrezoneg, pe e vije war al leurennou, war ar radio pe war an tele. Gand se out bet penn-da-benn eun den deuz da amzer.

An doare 'z-poa, Remi, da vond e darempred gand an dud ha da gonta kaoz ganto. Komz gand ar re all a vo bet da vuhez, penn-da-benn. Goud a ouies selaou anezo evid kleved diganto pez a zalhent kuzet en o spered hag en o halon.

Pa oa bet skrivet ganit ar pez-c'hoari "Gwragez", 20 vloaz 'zo, az-poa laret e oa e-barz goulennou muioh evid kenteliou. En em houlenn a rees hag-eñ ne deuem ket oll pep hini d'e dro, an eil rummad war-lerh egile, da zeski ar vuhez a-nevez hag "ad vitam aeternam". Remi, bremañ pa h out eet kuit, e vo red deom-ni oll addeski ar vuhez, a-nevez. Hag hebdout. Kenavo.

Marvet eo Remi Derrien

Marvet eo Remi Derrien disul da noz, d'an 29 a viz meurz, diwar eun hir a gleñved. A-benn eun nebeud deveziou, e vije bet 63 bloaz. Bet eo bet unan deuz ar re hag o-devo bet labouret ar muia a-hed o buhez evid kas ar brezoneg war-raog : skrivagner eo bet, komedian ha leurennier, hag abadennou e-neus kinniget koulz war ar radio hag an tele.

Ginidig e oa Remi Derrien euz Lanijen, er Morbihan. Da Vrest e oa deuet d'ober e studiou war ar zaozneg. Kerkent hag e 1973 an hini oa bet savet "Teatr Penn ar Bed" gantañ e-touez ar studierien. Padoud e-neus greet ar strollad abaoe 35 bloaz. Beteg ar momed diweza, e-neus dalhet da ren eur strollad hag e-neus, a-drugarez dezañ, bet roet an tu d'e-leiz a vrezonegerien da weled peziou a-zoare, fromuz pe fentuz.

E-touez ar peziou-c'hoari a zo bet kinnniget gand Remi Derrien, ema "Katrina Lenn-zu", diwar Per-Jakez Helias, ha ne oa ket bet c'hoariet c'hoaz e brezoneg a-raog, ha peziou evel "Bitekle" pe "Dahud, diwar Gwillou Kergourlay. Bet eo bet an den hag e-neus digoret ar c'hoariva brezoneg war ar bed. Gantañ ez eus bet troet ha leurenniet peziou diwar skrivagnerien deuz Iwerzon (John Millington Synge, Brendan Behan, Martin McDonagh), deuz an Amerik (John Kesselring), ar Brezil (Ariano Suassuna) hag ar Serbi (Lioubomir Simovitch). An hini diweza bet kinniget gantañ a vo bet ar pez-c'hoari brudet "Mistero Buffo", diwar an italian Dario Fo.

Eur pez all a zo bet skrivet gantañ war-eeun e brezoneg : "Gwragez". Danevellou e-neus bet savet a-hend-all, ha pennadou ingal evid ar gelaouenn "Brud Nevez." Eul leor danevellou a oa o paouez echui troi e brezoneg diwar ar skrivagner Guillou Kergourlay, hag a zo da veza embannet gand Emgleo Breiz a-raog pell.

An abadenn radio kenta bet kaset en-dro gand Remi Derrien a zo bet "Pebr ha holen" e 1978, war Radio-Armorique. Pevar bloaz goude, setu eñ war RBI (Radio-Breiz-Izel), evid kinnig eun abadenn brezoneg ha galleg hag he-deus bet greet berz braz d'an ampoent : "Bonjour Village". Etre 1991 ha 1997, ema war France 3 evid kinnig an abadennou "Chadenn ar vro" ha "Du-mañ Du-se".

Eur brezoneger euz an dibab e oa Remi Derrien, koulz dre gomz ha dre skrid. Plijoud a ree d'an dud lenn e skridou ha kleved e vrezoneg, pe e vije war al leurennou, er radio hag en tele. An doare e-noa da vond e darempred gand an dud ha da gonta kaoz ganto. Eun den a fent a oa ouspenn, hag a ouie atao diskoacha pez a zo dihortoz. Eun nebeud deveziou 'zo, e oa bet roet dezañ ar Priz Herve ar Menn e ti-kêr Brest. Eil-Prezidant Emgleo Breiz e oa ive Remi Derrien.

© Fañch Broudic 2002 - 2009